Có một câu hỏi mà tôi theo đuổi suốt nhiều năm, nhưng càng đi sâu, tôi càng không dám trả lời một cách dứt khoát: có hay không sự sống sau khi chết.
Tôi từng nghĩ câu hỏi này thuộc về niềm tin. Sau đó tôi nhận ra, nó thuộc về trải nghiệm của con người.
Trong một lần trao đổi với một bác sĩ hồi sức cấp cứu, anh kể cho tôi nghe về những bệnh nhân đã ngừng tim, được xác nhận chết lâm sàng, rồi quay trở lại. Điều khiến anh băn khoăn không phải là họ sống lại, mà là những gì họ biết khi “đã chết”. Có người mô tả chính xác những gì diễn ra trong phòng cấp cứu, những câu nói, những hành động mà theo y khoa, họ không thể nghe hay thấy được, vì lúc đó não gần như không còn hoạt động có ý thức.
Tôi không kết luận đây là bằng chứng của “linh hồn rời khỏi thân xác”. Nhưng tôi cũng không thể đơn giản gạt nó đi bằng hai chữ “ảo giác”. Bởi nếu chỉ là ảo giác, vì sao những trải nghiệm ấy lại có một điểm chung kỳ lạ: sau khi trở về, con người thay đổi sâu sắc. Họ bớt sợ chết, bớt tham cầu, sống tử tế hơn, và có cảm giác rằng cuộc đời này không chỉ gói gọn trong vài chục năm tồn tại sinh học.
Tôi cũng từng đọc hồ sơ về trẻ em nhớ lại “một cuộc đời khác”. Có những em nói ra tên, địa điểm, hoàn cảnh qua đời của một người đã mất mà gia đình các em chưa từng tiếp xúc. Có trường hợp, khi kiểm chứng, thông tin trùng khớp đến mức chính những nhà nghiên cứu hoài nghi nhất cũng phải dừng lại và thừa nhận: chúng ta chưa có lời giải thích thỏa đáng. Điều đó không đồng nghĩa với việc luân hồi là sự thật tuyệt đối, nhưng nó cho thấy ý thức có thể không đơn giản như một sản phẩm phụ của bộ não.
Khoa học hiện đại cũng bắt đầu chạm vào vùng xám này. Một số nghiên cứu ghi nhận hoạt động não bất thường xuất hiện ngay trước hoặc sau thời điểm chết lâm sàng, như thể bộ não đang “phát” ra một trạng thái nhận thức rất mạnh. Với nhiều người, phát hiện này đủ để khẳng định rằng mọi trải nghiệm cận tử chỉ là sản phẩm sinh học. Với tôi, nó lại đặt ra một câu hỏi khác: nếu chỉ vài giây cuối cùng mà não có thể tạo ra những trải nghiệm sâu sắc đến vậy, thì ý thức thực sự là gì?
Từ góc nhìn tâm linh, tôi không cố chứng minh rằng có thiên đường, địa ngục hay một thế giới bên kia giống như chúng ta vẫn hình dung. Tôi chỉ nhận thấy rằng, qua rất nhiều dữ liệu, câu chuyện, và trải nghiệm, có một điều lặp đi lặp lại: ý thức dường như không mong manh như thân xác. Có thể sau cái chết không phải là một “đời sống khác” theo nghĩa quen thuộc, mà là một trạng thái tồn tại khác, nơi cái tôi cá nhân tan dần, để lại một dạng nhận biết sâu hơn.
Vì vậy, với tôi, câu hỏi “có sự sống sau khi chết hay không” chưa hẳn là câu hỏi quan trọng nhất. Câu hỏi quan trọng hơn là: nếu cái chết không phải là dấu chấm hết, thì chúng ta đang sống như thế nào ngay lúc này? Chúng ta có sống tỉnh thức hơn, bớt gây tổn thương cho nhau hơn, và trân trọng từng khoảnh khắc đang có hay không?
Tôi chia sẻ quan điểm này không để thuyết phục ai tin vào điều gì. Tôi chỉ mong mở ra một không gian đối thoại. Bạn có thể hoài nghi, bạn có thể tin, hoặc bạn có thể đứng ở giữa. Nhưng nếu những câu chuyện về cận tử, về ký ức tiền kiếp, hay về sự chuyển hóa sau cái chết khiến bạn dừng lại suy nghĩ một chút về cách mình đang sống, thì có lẽ, dù có hay không sự sống sau khi chết, ý nghĩa của sự sống hiện tại đã được soi sáng thêm một phần.
Tôi rất muốn nghe quan điểm của bạn. Bạn nghĩ sao về ý thức, về cái chết, và về khả năng rằng cuộc sống này có thể không kết thúc như chúng ta từng nghĩ?
